مطالعه ای پیرامون فرقه كامليه Kamlyh
زمان کنونی: ۹-۲۲-۱۳۹۸, ۰۸:۴۰ عصر
کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان
نویسنده: مسجد عشاق
آخرین ارسال: مسجد عشاق
پاسخ: 1
بازدید: 1800

ارسال پاسخ 
مطالعه ای پیرامون فرقه كامليه Kamlyh
۱۲-۳-۱۳۹۳, ۱۱:۵۵ صبح
ارسال: #1
مطالعه ای پیرامون فرقه كامليه Kamlyh
عنوان  :  فرقه كامليه Kamlyh
نویسنده :  سيد حسين ميرنور الهي
كلمات كليدي  :  كامليه، غلات، حلوليه، تناسخيه، عليائيه
فرق مختلف را مي­توان نسبت به يك عقيده مسلم در اديان سنجيد و نسبت به موضعي كه به آن عقيده ابراز مي­دارند وضعيت و جايگاهشان را در ميان اعتقادات كلامي مانند تشبيه، تجسيم،حلول، غلو و تناسخ... مشخص كرد. در اين صورت يك فرقه مي­تواند ظهور و تجسم عقايد مختلف باشد. در اين مقاله فرقه كامليه از گروه غاليان را به لحاظ اين موارد بررسي و معرفي مي­كنيم.
 گروه غاليان
غالیه به هر گروه منحرفي گویند كه در اعتقادات خود نسبت به حدود مخلوقيت و خالق، به گزافه گوئي و افراط پرداخته است و در تشبيه خلق و خالق با انديشه عينيت و يا سنخيت يا حلول، اظهار نظر و عقيده مي­كنند.[1] البته انديشه غاليان منحصر به اصول اعتقادي نيست بلكه مي­تواند از ديدگاه فروع مسائل كلامي نقد و بررسي شود. اين جنبه در فرقه كامليه هويداست و به آن پرداخته شده است.
 رهبر فرقه كامليه
سركرده اين گروه ازغاليان، فردي به نام ابوکامل است و طرفدارانش او را كاملي مي­گويند.[2] از اعتقادات او مي­توان چنين برداشت كرد كه وی پايه­گذار مكتبي منحرف است. زيرا با مسائل اهم دو مذهب شیعه و سنی مخالفت نموده گرچه مبانی و رشد و پیشرفت این فرقه در دامن اهل سنت بوده است. ازسوئي با نظريه اهل سنت در مورد صحابه مخالفت نموده و از طرفي نسبت به شيعه با نظري كه درمورد اميرالمومنين علي عليه السلام اظهار مي­كنند مخالف كرده است.
 عقائد غلو آميز او درمورد امامت، نویسندگان ملل و نحل را به توبيخ اين نظریه پردازی كشانده است. شهرستاني در توبيخ ابوکامل مي­گويد: با اينكه او بر علي عليه السلام طعن دارد ولي مرتكب غلو در مورد ايشان شده است.[3]
شايد اين فرقه از فرق­های نادری باشد كه با وجود غلو در حق شخصيتي، طعن را نيز بر او روا مي­دارند. 
 اعتقادات ابوکامل و فرقه او[4]
1.تكفير صحابه
ابوکامل درباره صحابه داراي يك فتواي افراطي است كه دست كمي از آراء غلو آميز او ندارد. او معتقد است كه همه صحابه به دليل مخالفت و نقض بيعت با اميرالمومنين علي عليه السلام كافر هستند.[5]
 2.نظر ابوکامل نسبت به امیرالمومنین علی علیه السلام
دراين مورد دو بيان منسوب به اوست. او اميرالمومنين علي عليه السلام را در گرفتن حق خود و احقاق آن از متوليان سقيفه مقصر مي­داند و در اينكه به جهاد و جنگ عليه مخالفان برنخواست معذور نمي­داند و در نتيجه از این جهت، ابوکامل بر آن بزرگوار طعن و عيب گوئي دارد.[6]
در بياني ديگر اميرالمومنين علي عليه السلام را به دليل كوتاهي در احقاق حقش تكفير نموده[7] و با این عقیده قائل است كه اميرالمومنين علی علیه السلام ترك واجب نموده است.
3.تحلیل حقیقت امامت
ابوکامل امامت را به نور تعريف مي­كند. نوری که در وجود برخي اشخاص وجود دارد. معتقد است كه آن نور از شخصي به ديگري به حالت تناسخ منتقل مي­شود و در واقع تناسخ آن نور در افراد سرنوشت امامت را تعیین می­کند.
 4.تناسخ ارواح
از ديگر مباني اعتقادي او اعتقاد به تناسخ است. تحليل او از امامت و نبوت، ملاكي  جز تناسخ ندارد و همچنين به تناسخ ارواح در هنگام مرگ معتقد است.[8]
بشار بن برد الشعيري
از افراد برجسته­اي كه به اين گروه منسوب شده، شخصي به نام بشار بن برد است. او از كساني است كه امام صادق عليه السلام او را امر به توبه از مقاله و اعتقاد باطل خود نمودند و بعد از بی­توجهی او به توبه از او بيزاري جسته و همچنين او را لعن نمودند[9] و اینگونه شيعيان را از او برحذر نمودند:
 بخدا قسم هيچ كس مانند اين فاجر شأن خداوند را كوچك نشمرد. او شيطان و شيطان زاده است (كنايه از اينكه او و پدرش گمراه كننده­اند) از دريا خارج شد تا اصحاب و شيعيان من را فريب دهد. پس از او بپرهيزيد و حاضران اين مطلب را به غائبين برسانند.[10]
 در مورد او گفته شده كه قائل به برتري آتش بر زمين است و اين شعر از اوست:             
الارض مظلمة و النار مشرقة             و النار معبودة مذ كانت النار [11]
 عاقبت امر بشار
او به دليل هجو و مسخره نمودن فرزند منصور داونقي مستحق قتل شد و فرزند منصور دستور داد تا او را در دجله غرق كنند.[12]
البته عقيده تفضيل نار بر زمين و تمسك به استدلال ابليس مطرود، مخصوص اين فرقه نيست. بلكه بزرگان اهل سنت مانند ابو الفتوح احمد غزالي واعظ مشهور و از فقهاء شافعي اهل سنت، برادر ابو حامد غزالي، ازمتعصبين شديد و طرفداران ابليس است. او بالاي منبر براي وعظ و خطابه مردم را به تعلم توحيد از شيطان فرا مي­خواند. او ابليس را سيد الموحدين معرفي مي­كند. چنانچه روزي بالاي منبر گفت:   
هر كس توحيد را از ابليس نياموزد زنديق است. زيرا امر شد كه به غير مولايش سجده كند اما اين كار را نكرد.[13]
منابع:              
 [1] - الشهرستاني، عبدالکریم؛ الملل والنحل، بيروت، دارالمعرفة، 1404، 2جلدی ،ج1ص 172
[2] - السمعانی ، ابوسعید  عبدالکریم  بن محمد ؛ الانساب ، حیدر آباد ، مجلس دائرالمعارف العثمانیه ، 1962، الاولی ، ج 5 ص 23
[3] - الشهرستاني،عبدالکریم؛ الملل والنحل، بيروت، دارالمعرفة، 1404، 2جلدی ،ج1 ص 173
[4] - براي آشنائی بيشتر با مباني و اعتقادات کاملیه به مقاله عقائد کاملیه و نقد آن رجوع شود.
[5] - پيشين،ص 172
[6]- پيشين
[7] - البغدادی ،عبدالقاهربن طاهربن محمد ؛الفرق بين الفرق وبيان الفرقة الناجية ،بيروت ،دارالآفاق الجديده ، 1977،الطبعةالثانية ، ص 39
الاسفرايني، طاهربن محمد؛ التبصيرفي الدين،بيروت ،عالم الكتب ،1983، الطبعة الاولي ، ص 35
فخررازي، محمد بن عمر؛ اعتقادالمسلمين والمشركين، بیروت، دارالكتب العلميه،1402، ص 60
[8] - الشهرستاني،عبدالکریم؛ الملل والنحل، بيروت، دارالمعرفة، 1404، 2جلدی ،ج1 ص 172
[9] - حلي ؛ ابن داود ؛رجال ابن داود ،يك جلد ،انتشارات دانشگاه تهران ،1380 ه.ق،ص : 431
[10] - والله ما صغر الله تصغير هذا الفاجر أحد أنه شيطان ابن شيطان خرج من البحر ليغوي أصحابي و شيعتي فاحذروه و ليبلغ الشاهد الغائب
کشی ،محمد بن عمر ؛رجال كشی ،مشهد ،انتشارات دانشگاه مشهد ،يك جلد،1348ه.ش ،ص : 401
[11] - زمين تاريك است ولي آتش نورافشان است             آتش ازآنگاه كه بوده عبادت شده است
[12]- البغدادی ،عبدالقاهربن طاهربن محمد ؛الفرق بين الفرق وبيان الفرقة الناجية ،بيروت ،دارالآفاق الجديده ، 1977،الطبعةالثانية ، ص 42
[13] - معتزلي ، ابن ابي الحديد؛ شرح نهج البلاغه ، قم ، كتابخانه آيه الله مرعشي نجفي ،1404، 20 جلد، ج : 1 ص : 107
فرقه‌های امامیه
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
امامیه نام تمام فرقه‌های است که به امامت بلافصل علی بن ابی‌طالب وفرزندانش معتقدند، گفتارآنها براین اساس است که جهان از امام تهی نتواند بود، و منتظر خروج یکی از علویان هستند که در آخر زمان ظهور خواهد کرد وجهان را پراز عدل وداد خواهد نمود. امامیه خود نیز به ۱۵ فرقه تقسیم شده‌اند
کاملیه: پیروان ابی کامل هستند وایشان کسانی که با علی بیعت نکردند کافر می‌دانستند.
محکدیه: پیروان وچشم براه ظهور محمد از نوادگان حسن هستند.
باقریه: امامت را از علی تا محمد معروف به محمد باقر دانسته‌اند و باقر را مهدی موعود می‌پندارند.
ناووسیه: پیروان شخصی بنام ناووس ازاهالی بصره که امامت را به جعفر صادق رسانیده و معتقد است که وی در نگذشته، و ظهور خواهد کرد و نیز گفته‌است علی برترین فردامت اسلام بوده وهرکه اورا تفضیل ندهد کافراست.
شمیطیه: ازفرق ثعالبه از خوارجندوپیرو «شیبان بن سلمه حروری سدوسی خارجی» هستند که ازسران خوارج بود وبه روزگار ابومسلم خروج کرد و وی را در برابردشمنانش یاری نمود، سپس عهد خودراباوی شکست.
عما ر یه: از فرق «فطحیه»یاران عماربن موسی ساباطی، بوده واز فرق شیعه بشمار می‌رفتند ایشان رشتهٔ امامت رابه جعفر صادق کشانده‌اند وپس از وی عبدالله افطح را که مهم‌ترین فرزند وی بود امام داند.
اسماعیلیه: نام عمومی فرقه‌هایی است که بعداز جعفر صادق به امامت فرزندش اسماعیل یا نواده اش محمد اسماعیل اعتقاد دارند و گاه در بلاد مختلف به نامهای گوناگون مانند باطنیه، تعلیمیه، سبعیه، حشیشه، ملاحده وقرامطه خوانده شده‌اند. چنان که درتاریخ آمده‌است، جعفر صادق (امام ششم) فرزند مهتر خوداسماعیل رابه جانشینی خود برگزید .به همین دلیل به انها اسماعیلیه می‌گویند.
موسویه: یا موسائیه طرفداران امامت موسی بن جعفر و منتظر رجعت او بوده‌اند.
مبارکیه:از اسماعیلیه قدیم هستند که پیرو مردی به نام مبارک غلام آزاد کرده اسماعیل بن جعفر واز اهالی کوفه بود. مبارکه امامت رادر فرزندان محمد بن اسماعیل می‌دانند و همان دعوی را که «باطنیه» کنند دربارهٔ او روا دارند.
قطعیه: فرقه‌ای بودند که بر مرگ موسی بن جعفر قطع و یقین کردند، بر خلاف واقفه قطعیه به امامت علی بن موسی الرضا و پس از وی به امامت ائمه دیگر قایل گشتند بنا بر این قطعیه نامی دیگر از شیعه اثنی عشریه است.
هشا میه: پیروان هشام بن سالم جوالیقی علاف بودند واز فرق شیعه به شمار می‌رفتند: هشام غلام آزاد کرده بشربن مروان بود. وهشامیه را جوالیقه نیز خوانده‌اند.
زراریه: یا تمیمیه از غلاهَ ومشبهه پیروانزرارهَ بن اعین تمیمی بودند که او علم وقدرت وسمع وحیات وبصر را برای خدای تعالی حادث می‌دانست، ودر باب امامت از واقفه بود.
یونسیه پیروان ابو محمد یونس بن عبدالرحمن مولی علی بن یقطین بن موسی مولی بنی اسد بودند واز قطعیه به شمار می‌رفتند وی از یاران جعفر صادق و موسی کاظم بود و درباره تشبیه خدا و عرش او افراط می‌کرد.
شیطانیه: مخالفان ابوجعفر محمدبن نعمان احول معروف به موًمن الطاق را شیطان الطاق لقب دادند شیطانیه پنداشتند که خدای عالم در نفس خود جاهل نیست لکن عالم به اشیاءاست وآنها راتقدیر واراده می‌کند وپیش از آن که آنها را تقدیر واراده کند علم به آنها نداشته‌است.
منابع:
مشکور، محمد جواد. فرق اسلامی. چاپ چهارم. انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۸۴. ۶۷.
اختریان، محمد. گنجینه‌های دانش. چاپ نهم. نشر محمد، ۱۳۷۶. ۵۶۲.
جنگ های امیرالمؤمنین از دیدگاه فرقه های کلامی
نویسندگان: دکتر حسین مفتخری و نبی اله باقری زاد گنجی
سلسله حوادثی که از اواسط دوره خلافت عثمان آغاز شد و به قتل او انجامید و همچنین حوادث دوره پنج‌ساله خلافت علی به خصوص جنگ‌های جمل، صفین و نهروان، در پیدایش دیدگاه‌های تازه سیاسی و عقیدتی نقش بسیار مهمی داشت. مسائلی چون کفر و ایمان، که در این زمان ذهن جامعه اسلامی را به خود مشغول کرده بود به صحنه مجادلات فکری مسلمانان کشیده شد. همین امر سبب شد تا فرقه‌های کلامی که بعدها به وجود آمدند، آرای گوناگونی را درباره این جنگ‌ها، شرکت کنندگان و کشته شدگان در آن بیان دارند. مقاله حاضر به بررسی این دیدگاهها می‌پردازد.
واژه‌های کلیدی: علی، عایشه، طلحه، زبیر، معاویه، جمل، صفّین، خوارج، اهل بغی.
مقدمه
از مهم‌ترین علل ابتدایی پیدایش انشعابات و تفرق آرا در تاریخ اسلام می‌توان به جنگ‌های دوره خلافت امیرالمومنین علی اشاره کرد. در دوره پنج ساله خلافت علی گروه‌های مختلفی از جمله «اهل بَغی» ظهور کردند.(1) البته منشأ و آغاز فعالیت و قدرت‌یابی اهل بغی با اندکی تسامح به دوره خلافت عثمان بر می‌گردد؛ اما نکته مهم اینکه بغات در دوران خلافت علی در مقام جناح مخالف حکومت پا به عرصه گذاشتند و به عنوان مدعی خلافت مسائل جدیدی را در جامعه رقم زدند.
بغات کسانی هستند که بر امام حق خروج قائل‌اند و از اطاعت او بیرون می‌روند. همچنین با ایجاد تشکل، سعی می‌کنند به هر طریق ممکن، حتی قیام مسلحانه، به اهداف خود برسند. جنگ با آنان به دعوت امام واجب کفایی است و باید با آنها نبرد کرد تا به فرمان آیند؛ ولی اموال آنها را نمی‌توان به غنیمت گرفت و زنان و فرزندانشان را نباید اسیر کرد. (2)در چنین شرایطی خداوند می‌فرماید:
هرگاه دو دسته از مؤمنان با یک‌دیگر جنگیدند، بین آنها صلح کنید؛ پس اگر یک دسته بر دسته دیگر تجاوز کرد، با آن که تجاوز مسلحانه می‌کند، بجنگید تا به حکم و قانون خدا باز گردد. (3)
بر اساس این آیه تقریباً تمام فقهای مسلمان علی را در جنگ‌هایش بر حق می‌دانند.
با اندکی تسامح می‌توان هر سه جنگ علی را در تقابل با جریان بغی دانست. آنها به جهت ستمی که بر علی وارد کردند، باغی نامیده می‌شوند. شاید گفت و گوی کفر و ایمان، از زمان حکومت ابوبکر و جنگ او با اهل رده پیدا شده بود، ولی با توجه به سرکوب سریع آنها و برطرف شدن این غائله ذهن جامعه اسلامی را چندان به خود مشغول نساخته بود؛ اما مسلماً طرح مجدد این عنوان با گستره بسیار وسیع و مستمر در دوران خلافت علی زمینه تازه‌ای را برای این گفت‌وگوها پدید آورد. فرقه خوارج با تکفیر کردن علی، معاویه و عثمان؛ این بحث را رسمیت دادند.
جنگ‌های علی با مخالفان دارای ویژگی‌های منحصر به فرد و متمایز کنندة سایر جنگ‌های صدر اسلام است. اولین ویژگی این جنگ‌ها درگیری بین دو گروه مسلمان است که تا آن زمان ـ صرف‌نظر از جنگ‌های رده ـ روی نداده بود؛ به عبارت دیگر، جنگ‌های دوره پیامبر و دوران خلفای قبل از علی جنگ‌های «بین ادیانی» بود که بر سر «تنزیل» قرآن روی داده بود، ولی جنگ‌های دوران خلافت علی از نوع جنگ‌های «درون دینی» بود که بر سر «تأویل» قرآن رخ داده بود؛ چنان که عمار در جنگ‌ صفین خطاب به اهل شام گفت:
نَحنُ ضربناکم عَلی تَنزیله فالیوم نضربِکُم علی تأویله ما قبلاً با شما به خاطر تنزیل قرآن جنگیدیم و امروز نیز به خاطر تأویل و مفهوم آن با شما می‌جنگیم. (4)
ویژگی دوم این جنگ‌ها توسل طرفین جنگ به آیات قرآنی برای مشروعیت بخشیدن به کارهای خود بود. این امر صحت و سقم ادعاهای آنان را با تردید، و تشخیص حق از باطل را نه تنها برای مردم عادی حتی برای خواص با مشکل روبه‌رو ساخت.
و ویژگی سوم این جنگ‌ها ـ که پیامد ویژگی‌های قبلی است ـ طرح مسائل جدیدی بود که تا آن زمان به ذهن جامعه اسلامی خطور نکرده بود: در جنگ بین دو گروه مسلمان حقّ با چه کسی است؟ ملاک انتخاب حقّ از باطل چیست؟ چه حکمی بر شرکت کنندگان و کشته‌ شدگان این جنگ‌ها جاری می‌شود؟ مبنای تقسیم‌بندی غنایم در این جنگ‌ها چگونه است؟ آیا می‌توان در دین خدا حَکَم قرار داد؟ و ده‌ها سؤال دیگر. از این رو بود که تفکرات موجود در آن عصر و فرقه‌های کلامی که بعدها ظهور کردند به ارائه نظریاتی درباره جنگ‌های علی با مخالفانش و شرکت کنندگان و کشته‌شدگان در آن پرداخته‌اند، که در این مقاله به آنها خواهیم پرداخت.
..............................................................
محمد صادق محسن زاده می گوید:
در این مقاله نویسندگان بعد از ذکر اراء فرقه ها 1. آرای قاعدین 2. آرای خوارج3. آرای مرجئه4. آرای معتزله 5) آرای شیعه 6. آراء حشویه7. آرای اهل سنت   به این نتیجه گیری می پردازند
................................................................................​..................
نتیجه‌گیری
جنگ‌های دوره خلافت علی در به وجود آمدن آرای کلامی، تأثیر به سزایی داشته است. در یک جمع‌بندی کلی می‌توان نظر تمامی فرق را به چهار دسته تقسیم کرد: اول، کسانی چون خوارج، واصلیه و عمریه که هر دو گروه شرکت کننده در این جنگ‌ها را کافر یا فاسق می‌دانند؛ دوم، کسانی چون مرجئه و ابوبکر اصم که شرکت کننده در جنگ را خطاکار می‌داند، ولی قائل به کفر و فسق طرفین نیستند؛ سوم، کسانی مثل اهل سنت و جماعت، هشامیه و عباد بن سلیمان صیمری که رهبران و سران دو گروه جنگ را بر حق و دیگر سپاهیان و شرکت‌کنندگان در جنگ‌ها را خطاکار می‌دانند؛ چهارم، کسانی چون شیعه و جارودیه که همواره علی را بر حق و مخالفان او را خطاکار دانسته‌اند.
اما نکته مهم این است که برخی از فرقه‌ها از جمله اهل سنت، مرجئه و حشویه، مخالفان علی به خصوص طلحه، زبیر و عایشه را شایسته کلمه کفر و آتش جهنم ندانسته و معتقد به توبه و پشیمانی آنها هستند. به نظر می‌رسد. آنچه که این دسته از متکلمان را به بیان چنین نظری واداشته حضور عایشه به عنوان امّ المؤمنین در این جنگ‌ها بوده است. با توجه به تکیه و استناد اهل سنت به سخنان عایشه و نقل روایت‌های بسیار از او، همه تلاش آنها بر این است که او را از اینگونه خطاها مبرا دانسته تا احیاناً خدشه‌ای بر سندیت و اعتبار او در نقل احادیث وارد نشود.
از طرفی فرقه‌های شیعی و خوارج و همچنین معتزلی در بیان نظر خود درباره این جنگ‌ها شفاف‌تر و به دور از مصلحت زمانی و مکانی عمل می‌کردند، در حالی که فرقه‌هایی چون قاعدین، مرجئه، اهل سنت و حشویه بیشتر بر اساس مصالح و با رعایت احتیاط کامل و شاید با نگاه جانبدارانه به این مسئله پرداخته‌اند.
نکته پایانی و بسیار مهم اینکه وضع موجود جامعه و روند حرکت تاریخ به شکلی بود که برای علی کمتر وجهه تقدس و معنویتی قائل بودند و این را می‌توان از پیامدهای ناگوار جنگ‌های علی عنوان کرد، به خصوص جنگ صفین و ماجرای حکمیت که طی آن علی از مقام خلافت خلع و معاویه از سطح یک حاکم شورشی به شخصی همپای خلیفه و حتی بالاتر از او رسید؛ همین امر زمینه را برای دستیابی او به خلافت مهیا ساخت.
از طرفی با نتیجه حکمیت، نفوذ علی بعد از پیکار صفین نسبت به قبل از آن کمتر شد و بعد از آن هیچ‌گاه زمینه فراهم نشد تا جایگاه کاریزماتیک ایشان به عنوان خلیفه مسلمانان تثبیت کرد و تنها برای خواص از شیعیان جایگاه ایشان حفظ شد، چون این حکمیت سبب گردید تا مردم عراق و کوفه به اندیشه‌های علی در مورد جنگ با شامیان بی‌توجه شوند و با دیده تردید به آن نگاه کنند؛ از این رو ارائه چنین نظرهایی درباره علی به دور از انتظار نبود.
پی نوشت ها :
1. برای اطلاعات بیشتر ر. ک: ابوالفضل جمال الدین محمدبن مکرم، ابن منظور، لسان العرب، ج 14 (بیروت: دارصادر، 1986 م) ص 78.
2. علی بن مطهر حلی، تبصرة المتعلمین، ترجمه حاج شیخ ابوالحسن شعرانی، (کتابفروشی اسلامیه، 1369) ص 214.
3. حجرات (49) آیه 10 ـ 9.
4. نصربن مزاحم منقری، وقعه صفین، تحقیق عبدالسلام محمد هارون (قم: منشورات مکتبه المرعشی، بی¬تا) ص 341؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج‌البلاغه، (بیروت: داراحیاء الکتب العربیه، 1967 م) ج 10، ص 104 ـ 105.
5. علی محمد ولوی، دیانت و سیاست در قرون نخستین اسلامی (تهران: انتشارات دانشگاه الزهراء، 1380) ص 134.
6. ابومحمد حسن بن موسی نوبختی، فرق الشیعه، ترجمه محمد جواد مشکور (تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1381) ص 6 ـ 7.
7. ابن سعد، الطبقات الکبری، تصحیح محمد بن سعد بن منیع البصری (بیروت: دارصادر، 1985) ج 4، ص 149.
8. همان.
9. منقری، پیشین، ص 73 ـ 75 ـ 77.
10. عزالدین ابن اثیر، اسدالغابه فی معرفة الصحابه، تحقیق خلیل مأمون شیحا (بیروت: دارالمعرفه، 1997 م) ج 1، ص 162.
11. ابن سعد، پیشین، ج 4، ص 69.
12. علی محمد ولوی، پیشین، ص 134.
13. شیخ مفید، نبرد جمل، ترجمه محمود مهدوی دامغانی (تهران: نشر نی، 1383) ص 25.
14. محمد کاظم رحمتی، پاسخ نغز (بازنویسی کتاب النقض عبدالجلیل قزوینی رازی) ـ (تهران: مؤسسه فرهنگی اهل قلم، 1382) ص 79 ـ 80.
15. ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی، الاعتقاد، تحقیق عبدالله محمد الدرویش (بیروت: نشر الیمامه، 1999 م) ص 503.
16. علی محمد ولوی، پیشین، ص 151.
17. عبدالقاهر البغدادی، الفرق بین الفرق، ترجمه محمد جواد مشکور (بی¬جا، انتشارات اشراقی، 1367) ص 42.
18. شیخ مفید، الجمل، ص 34.
19. همان، ص 35.
20. سوره مائده (5) آیه 44 و 45 و 47.
21. حجرات (49) آیه 9.
22. ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین، ترجمه محسن مؤیدی (تهران: انتشارات امیرکبیر، 1362) ص 49.
23. شهرستانی، الملل و النحل، تحقیق ابراهیم شمس الدین (بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 2006 م) ص 116.
24. همان، ص 114.
25. عبدالقاهر بغدادی، پیشین، ص 42.
26. ازارقه فرقه‌ای از خوارج هستند که نام خود را از پیشوای خویش نافع بن ازرق گرفتند و گویند: مخالفان ایشان از اهل قبله مشرک‌اند و هر که به مذهب ایشان در نیاید ریختن خون او و زن و فرزندش جایز است. ر. ک: کاظم موسوی بجنوردی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی (تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 1368) ج 2.
27. بقره (2) آیه 204.
28. هاشم معروف الحسنی، شیعه در برابر معتزله و اشاعره، ترجمه سید محمد صادق عرف (مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1379) ص 70.
29. از فرق خوارج و شعبه‌ای از عجارده هستند. بیشتر عجارده سیستان به این آیین هستند و درباره قَدَر و استطاعت و خواست خداوند به روش اهل سنت رفتند. محمد جواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مقدمه کاظم مدیر شانه‌چی (مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، بی¬تا) ص 176.
30. فتح (48) آیه 18.
31. عبدالقادر البغدادی، پیشین، ص 56.
32. جعفر سبحانی، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی (قم: انتشارات توحید، 1371) ص200.
33. قضیه شرطیه یکی از قالبهای بیان سنت‌های تاریخ در قرآن است که در آن بین دو پدیده یا دو مجموعه از پدیده‌ها، در میدان تاریخ ارتباط برقرار می‌شود. قرآن این ارتباط را به صورت رابطه شرط و جزا به هم متکی می‌سازد، به طوری که می‌گوید هر وقت شرط محقق شود، تحقق جزا حتمی است. سید محمد باقر صدر، سنت‌های تاریخ در قرآن، ترجمه سید جمال الدین موسوی (تهران: انتشارات تفاهم، 1381)، ص 111.
34. ابن منظور، پیشین، ج 1،‌ص 84.
35. شیخ مفید، اوائل المقالات، تحقیق ابراهیم النصاری (قم: الموتمر العالمی لألفیه الشیخ المفید، 1413 ق) ص 43.
36. ابومحمد حسن بن موسی نوبختی، پیشین، ص 18.
37. سعد بن عبدالله اشعری، المقالات و الفرق، تصحیح محمد جواد مشکور (تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1360) ص 19.
38. شیخ مفید، الجمل، ص 34.
39. محمدعلی ولوی، پیشین، ص 140.
40. برای اطلاعات بیشتر ر. ک: خیرالدین زرکلی، الأعلام (بیروت: دارالملایین، 1986 م) ج 8، ص 108 ـ 109.
41. برای اطلاعات بیشتر درباره معتزله ر. ک: علی محمد ولوی، پیشین، ص 109.
42. ابومحمد حسن بن موسی نوبختی، پیشین، ص 16.
43. فسق در لغت به معنای اطاعت نکردن از فرمان خداست که شامل کافر و نیز مسلمان نافرمان می‌شود. سید جعفر سجادی، فرهنگ معارف اسلامی (انتشارات مؤلفان و مترجمان ایران، 1362) ج 3، ص 446. اما در شرع به معنای ارتکاب گناه کبیره یا گناه صغیره به همراه اصرار بر آن از سوی مسلمان است؛ بنابراین مسلمانی که مرتکب کبیره شده یا بر انجام صغیره اصرار دارد فاسق نامیده می‌شود. در این تعریف با قید «از سوی مسلمان» کافر نافرمان از تعریف خارج می‌شود و با دو قید اخیر نیز عادل از تعریف خارج می‌شود. عبدالرحمان بدوی، تاریخ اندیشه‌های کلامی در اسلام، ترجمه حسین صابری (مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، 1374) ج 1، پاورقی ص 63.
44. ابو محمد حسن بن موسی نوبختی، پیشین، ص 16.
45. قاضی عبدالجبار، المُنیّه و الأمَل، تعلیق عصام الدین محمدعلی (بی¬جا، دارالمعرفه الجامعیه، بی¬تا) ص 32 ـ 33 و 151.
46. سید حسین رئیس السادات، اندیشه‌های کلامی شیعه با جستارهایی درباره معتزله، اشاعره و شعوبیه (مشهد: نشر جلیل، 1382) ص 19.
47. علی محمد ولوی، پیشین، ص 191.
48. ابو محمد حسن بن موسی نوبختی، پیشین، ص 18.
49. شیخ مفید، الجمل، ص 33.
50. همان.
51. شیخ مفید، ترجمه المجالس، ترجمه محقق خوانساری (بی¬جا، انتشارات نوید، 1362) ص 201.
52. شیخ طوسی، تمهید الاصول، ترجمه عبدالمحسن مشکوه الدینی (تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران، 1358) ص 902.
53. سید مرتضی علی بن حسین موسوی، الذخیره فی علم الکلام،‌ تحقیق سید احمد الحسینی (قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1411 ق).
54. شیخ مفید، ترجمه المجالس، ص 201.
55. ابوالحسن مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج 1، ترجمه ابوالقاسم پاینده (تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1374) ص 721.
56. شیخ طوسی، پیشین، ص 904.
57. ابن ابی الحدید، جلوه‌های تاریخ در شرح نهج‌البلاغه، ج 7، ترجمه محمود مهدوی دامغانی (تهران: نشر نی، 1385) ص 7.
58. احزاب (33) آیه 33.
59. ابن ابی الحدید، جلوه‌های تاریخ در شرح نهج‌البلاغه، ص 165.
60. شیخ مفید، نبرد جمل، ص 33.
61. سعد بن عبدالله ابی خلف الاشعری القمی، المقالات و الفرق، ص 13.
62. ابومحمد حسن بن موسی نوبختی، پیشین، ص 18.
63. ضراریه پیروان ضرار بن عمرو و حفص الفرد هستند که معتقدند اعمال بندگان آفریده خداست و می‌گویند که خداوند دانا و تواناست، به این معنا که جاهل و عاجز نیست و خداوند دارای ماهیتی است که تنها خودش می‌داند. شهرستانی، پیشین، ص 89.
64. ناشی اکبر، فرقه‌های اسلامی و مسئله امامت، ترجمه علی رضا ایمانی (قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1386) ص 81 ـ 82.
65. شیخ مفید، الجمل، ص 32.
66. ابوجعفر محمد بن عبدالله اسکافی، المعیار و الموازنه، ترجمه محمود مهدوی دامغانی (تهران: نشر نی، 1374) ص 55.
67. عبدالقاهر بغدادی، پیشین، ص 114.
68. ابومحمد حسن بن موسی نوبختی، پیشین، ص 19.
69. عبدالقاهر بغدادی، پیشین، ص 114.
70. سعد بن عبدالله الاشعری، پیشین، ص 14.
71. هاشم معروف الحسنی، پیشین، ص 76.
72. درباره فرقه‌های شیعه ر. ک: ابومحمد حسن بن موسی نوبختی، فرق الشیعه، مترجم محمدجواد مشکور (تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1381) ص 23.
73. همان، ص 17.
74. همان، ص 18.
75. شیعه امامیه که مخالفان علی را کافر می‌دانند، به واسطه ارتکاب کبیره نیست، بلکه برای این است که آنان را منکر گفتار و فرمان پیامبر می‌دانند و به مانند این است که پیامبر را دروغگو دانسته‌اند.
76. شیخ مفید، اوائل المقالات، ص 42.
77. شیخ صدوق، اعتقادات، ترجمه سید محمد علی قلعه کهنه (مشهد: انتشارات قدس رضوی، بی¬تا) ص 147.
78. شیخ طوسی، پیشین، ص 899.
79. ابن داود حلی، سه اُرجوزه در کلام، امامت و فقه، تحقیق و تعلیق حسن درگاهی و حسن طارمی (بی¬جا، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بی تا) ص 82.
80. شیخ مفید، الجمل، ص 35.
81. شهرستانی، پیشین، ص 153.
82. از فرق زیدیه هستند که پیروان ابوالجارود یا ابوالمنجم زیاد بن منذر عبادب بودند. ایشان می‌گفتند که پیامبر اسلام، علی را به وصف با امامت منصوب کرد نه به اسم، و مردمان با دیگری بیعت کردند و به گمراهی و کفر افتادند سعد بن عبدالله اشعری، پیشین، ص 18‌ـ 19.
83. شاخه‌ای از غلات و پیروان ابوکامل هستند که آن دسته از صحابه را که با علی بیعت نکردند کافر می‌دانند و همچنین علی را در اینکه از گرفتن حق خود سرباز زد، سرزنش می‌کنند. شهرستانی، پیشین، ص 173.
84. عبدالقاهر بغدادی، پیشین، ص 29.
85. همان.
86. ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین، ترجمه محسن مؤیدی (تهران: انتشارات امیرکبیر، 1362) ص 18؛ عبدالقاهر بغدادی، پیشین، ص 28.
87. شهرستانی، پیشین، ص 173.
88. سید حسین رئیس السادات، پیشین، ص 20.
89. ابو محمد حسن بن موسی نوبختی، پیشین، ص 19.
90. سعد بن عبدالله اشعری، پیشین، ص 12.
91. شیخ مفید، الجمل، ص 27.
92. زمر (39) آیه 65.
93. ناشی اکبر، پیشین، ص 97.
94. جعفر سبحانی، پیشین، ص 222.
95. شریف رضی، نهج‌البلاغه، ترجمه عبدالمحمد آیتی (تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1378).
96. عبدالقاهر بغدادی، ترجمه الفرق بین الفرق، ترجمه محمد جواد مشکور (بی جا، انتشارات اشراقی، 1367)، ص 254؛ شمس‌الدین محمد بن احمد الشربینی، الإقناع فی حل الفاظ أبی شجاع (بیروت: دارالمعرفه، بی تا) ج 2، ص 203؛ ابن نجیم المصری، البحر الرائق، تحقیق زکریا عمیرات (بیروت، دارالکتب العلمیه، 1418 ق) ج 5؛ ص 237؛ ابن حجر عسقلانی، فتح الباری بشرح صحیح البخاری (بیروت: دارالمعرفه، بی تا) ج 13، ص 58.
97. عبدالقاهر بغدادی، پیشین، ص 254.
98. محیی الدین النووی، روضة الطالبین، تحقیق عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض (بیروت: دارالکتب العلمیه، بی¬تا) ج 7، ص 271؛ البهوتی، کشاف القناع، تحقیق ابوعبدالله محمد حسن محمد حسن اسماعیل (بیروت: دارالکتب العلمیه، 1418 ق) ج 6، ص 205؛ زکریا الانصاری، فتح الوهاب (بیروت: دارالکتب العلمیه، 1418 ق) ج 2، ص 265.
99. بغدادی، پیشین، ص 254.
100. احزاب (33) آیه 30.
101. شیخ مفید، الجمل، ص 26 ـ 27.
102. عبدالقاهر بغدادی، پیشین، ص 77 ـ 78.
103. همان، 254.
104. ابو حامد محمد غزالی، الاقتصاد فی الاعتقاد، تعلیق علی بوملحم (بی¬جا، دار و مکتبه الهلال، 2002 م) ص 262.
105. پیروان مکتب کلامی ابوالحسن اشعری هستند. اشعری در فروع تابع مذهب شافعی شد، ولی در اثبات عقاید دینی خود ادله کلامی را به کار می‌برد و اصول آن را با عقاید اهل سنت و جماعت وفق می‌داد و مذهب اشعری را بنیاد نهاد. اشعری در مقابل روش معتزله که شیوه برهان بود، طریقه اهل سنت را تقویت نمود و برخلاف معتزله معتقد به قدم قرآن و تفاوت بین ذات و صفات خدا و ضرورت رؤیت خداوند در آخرت شد. محمد جواد مشکور، پیشین، ص 54 ـ‌55.
106. شهرستانی، پیشین، ص 102.
107. شیخ مفید، الجمل، ص 29 ـ 28.
108. بکریه پیروان بکر خواهرزاده عبدالواحد بن زیدی هستند که می‌گفت: آدمی همان روان است نه کالبدی که در آن روان باشد. عبدالواحد دایی بکر مردی زاهد و از اصحاب حسن بصری به شمار می‌رفت و احتمالاً نام بکر، بکر بن زیاد باهلی بوده است. محمد جواد مشکور، پیشین، ص 107 ـ 406.
109. ابوالحسن اشعری، پیشین، ص 154.
 
ممنبع: تاریخ اسلام (فصلنامه تخصصی )، شماره مسلسل (40)، 1388

امضای مسجد عشاق
مشاهده وب‌سایت کاربر یافتن تمامی ارسال‌های این کاربر
نقل قول این ارسال در یک پاسخ
 سپاس شده توسط ANTI MASON ، mahdy30na ، faateme-313
ارسال پاسخ 


پرش به انجمن:


کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان

POWERED BY MyBB, © 1390-1398 گروه پیروان موعود
پشتیبانی و توسعه SaneCity